برای اینکه بتوانیم از هدایت اصیل و حکیمانه خداوند مهربان و حکیم در قرآن کریم استفاده کنیم باید آن را تدبری مطالعه کنیم

در مرحله اول بگذارید باهم ببینیم که چرا باید قرآن بخوانیم و بفهمیم

چرا باید قرآن بخوانیم؟

همانطور که ما انسانها وقتی که دستگاه یا وسیله ای میسازیم در کنار آن یک دفترچه راهنما یا کاتالوگ قرار میدهیم تا افرادی که قرار است از آن استفاده کنند بتوانن به بهترین شکل ممکن از آن استفاده کنند و یا حداقل اشتباه استفاده نکنند و یا بهش آسیب نزنند

برهمین اساس نیز نمی شود که خداوند حکیم و مدبر انسان و جهان هستی را خلق کند و بابت این خلقت به خود آفرین بگوید ولی خلقت عبث و بیهوده و بی هدف باشد یا اینکه برای نشان دادن هدف و مسیر مناسب به انسان و نحوه استفاده و تعامل درست در زندگی برای او راهنمایی نفرستد

از این رو می‌بینیم خداوند مهربان 124000پیامبر برای هدایت انسانها فرستاده که هرکدام به روشهای مختلف به هدایت و راهنمایی مردم مي‌پرداختند و رفته رفته با رشد آگاهی و هوشیاری انسان این راهنمایی ها و دستورالعمل ها تکامل میافته که در آخرین ورژن خود به پیامبر اکرم حضرت محمد (ص) رسیده است که ایشان به وسیله قرآن کریم معجزه بزرگ خود که همان قانون اساسی  لازم برای زندگی انسان بر روی کره زمین است و با مدد گرفتن از وحی الهی و لطف خداوند توانستند یک الگوی مناسب از زندگی را به انسانها ارائه بدهند و برای انسانهای بعداز خود قرآن کریم و اهل بیت که همان مجریان قانون اساسی هستند را به امانت بگذارند و فرمودند که هر وقت خواستید صحت و درستی  اعمال و رفتار من یا دیگر ان را بسنجید معیارتان قرآن باشد و آن سخن را بر قرآن عرضه کنید که قرآن میزان و جدا کننده حق از باطل است

در این دوران که ما از نعمت ظهور امام زمان (ع) محروم هستیم لازم است که بیش از همه دوران به سوی قرآن برویم و مانند ریسمان هدایت به آن چنگ بزنیم ولازمه این کار این است که با قرآن انس بگیریم و قرآن را بخوانیم و مطالعه کنیم تا از هدایت آن بهره بگیریم و معیار تشخیص حق از باطل را برای خود داشته باشیم. اما….

آیا ما میتونیم قرآن را بخونیم و درست بفهمیم؟

حال ما متوجه شدیم  قرآن کریم را به عنوان چراغ راهنما و ریسمان هدایت انسان باید بخوانیم و طبق آن عمل کنیم و معیار تشخیص حق از باطل ما باشد. اما با توجه به بحثهایی که در سطح جامعه وجود دارد و نمونه های انحرافی مثل داعش که ادعا می‌کند برای عمل به دستور قرآن آدم می‌کشد انسان میترسد که منحرف شود و یک مسئله مهم به وجود میاید که آیا ما مردم عادی میتوانیم قرآن بخوانیم و از هدایت آن بهره بگیریم یا اینکه این کار ما مردم عادی نیست و بهتر است آن را به عالمان دین بسپاریم و ما از روایات ائمه و سخنان این عالمان استفاه کنیم چرا که امکان دارد با مراجعه مستقیم به قرآن از راه به در شویم و به جای هدایت به سوی فلاکت برویم

این مسئله یک موضوعی است که باعث جدایی خیلی از ما انسانهای به ظاهر مسلمان از قرآن کریم شده است که در ادامه به آن می‌پردازیم

قرآن کتابی بی نقص و عیب است و برای هدایت انسان نازل شده است و کتابی فرامکانی و فرا زمانی است که به زبان رسای عربی نازل شده است (زبان عربی قرآن کاملترین و رساترین زبان است) تا همه انسانها بتوانند بخوانند و از هدایت آن بهره بگیرند.

قرآن را همه مردم می‌توانند بخوانند و بفهمند به شرطی که با روش درست و تدبری مطالعه‌اش کنند

برای دوری از انحراف قرآن را باید یکپارچه و حکیمانه دید و آن را به صورت منسجم مطالعه کرد نه به صورت آیه های پاره پاره و جدا از هم چرا که همانطور که اگر ما سخنان یک انسان حکیم و دانا را بدون توالی مدنظر او و تدبیری که در کلمات و جملاتش دارد مطالعه کنیم مفهوم و موضوع و نکات اصلی صحبتهای او را درک نمیکنیم و گاها دچار برداشت اشتباه و سوتفاهم میشویم

اگر ما قرآن را به صورت آیات جدا از هم مطالعه کنیم و نظم و تدبیری که خداوند مدبر و ناظم به آن داده است را در نظر نگیریم و با غرض و جهت گیری خاصی سراغ قرآن برویم بله به احتمال زیاد دچار سو برداشت و انحراف می‌شویم

برای اینکه بتوانیم از هدایت اصیل و حکیمانه خداوند مهربان و حکیم در قرآن کریم استفاده کنیم باید آن را تدبری مطالعه کنیم

همانطور که گفتم ما قرآن را قانون اساسی دین داری و زندگی خود میدانیم و همانطور که همه افراد یک کشور باید بتوانند قانون اساسی کشورشان را مطالعه کنند و درک کنند همه ما انسانها می‌توانیم قرآن را مطالعه و درک کنیم

ولی استخراج احکام، دستورات و قوانین فرعی از قرآن کریم  و تفسیر و… کار هر کسی نیست و کار پیامبر و ائمه اطهار و در جایی که ایشان نباشند عالمان دین و قرآن است

اگر بخوام مطالبی که که تا الان گفتم را جمع بندی کنم به شرح زیر است:

قرآن کریم چراغ هدایت و ریسمان الهی است که باید به آن تمسک بجوییم و همه ما باید قرآن را مطالعه کنیم چرا که قرآن محور و پایه و اساس یا به عبارتی قانون اساسی دینداری و زندگی ما است

همه ما میتوانیم قرآن را بخوانیم و بفهمیم و با استفاده از آن بتوانیم جهت و راه درست زندگی خود را پیدا کنیم و حق را از باطل تشخیص دهیم چرا که هدف قرآن همین است ولی کارهایی مثل تفسیر قرآن و استخراج احکام وقوانین و…. از قرآن کار هرکسی نیست و کار پیامبران، ائمه اطهار و در صورت نبود ایشان عالمان و مجریان قرآن در جامعه است

سوال بعدی که ایجاد می‌شود این است که:

قرآن را باید چگونه بخوانیم تا از هدایت اصیل آن استفاده کنیم و از انحراف در امان باشیم؟

تدبّر و دقت در آیات قرآن نقش بسزایی در فهم قرآن دارد و در روایات نیز، بر آن تاکید فراوان شده و خواندن بی‌تامّل و بی‌تدبّر، بدون خیر و اسف‌بار نامیده شده است. در آیه شریفه ۲۹ سوره ص می‌فرماید:

 «کِتَابٌ اَنزَلْنَاهُ اِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ؛
کتاب پربرکتی فرو فرستادیم تا در آیاتش تدبّر کنید».

 

همان طور که گفتیم و میدانید قرآن سخن خداوند حکیم و مدبر است و معجزه پیامبر اکرم (ص) و برای هدایت و راهنمایی انسانها به سوی سعادت و رستگاری آمده است که همان بندگی خالصانه خداوند مهربان و صاحب اختیار جهانیان است پس همچین کتابی باید منظم و فکر شده و حکیمانه تنظیم شده باشد به طوریکه اگر هرکسی طبق نظم و تدبیری که درآن است جلو برود بتواند به درک درستی از آنچه که خداوند برای او در نظر گرفته است برسد پس الان میدانیم کتاب قرآن کریم ساختارمند،‌حکیمانه و هوشمندانه توسط خداوند مدبر نازل شده است و به پیامبراکرم (ص) وی شده است و ایشان امانت داری نیکو و پیامبر و رساننده صادق این هدایت الهی به مردم هستند

و وظیفه ما برای خواندن این کتاب که تدبیر شده توسط خداوند مدبر است این است که در آن تدبر کنیم تا بتوانیم از علم و حکمت آن به اندازه خود برداریم به شکلی که در صراط المستقیم و بدور از انحرافات موجود در جامعه، در راستای بندگی و عبادت خالصانه خداوند منان گام برداریم

لزوم تدبر در قرآن این است که قرآن را به صورت آیه های یکپارچه‌ای ببینیم که درکنار هم سیاق‌ها و بعد سوره ها را تشکیل میدهند و سوره‌های یکپارچه که در کنار هم کلیت قرآن را شکل میدهند

پس اگر ما بخواهیم قرآن را درست بفهمیم در مرحله اول باید سراغ دسته بندی مخصوص آن یعنی سوره ها برویم و درآیات یک سوره به صورت یکپارچه تدبر کنیم و  فقط روی معنای ظاهری قرآن تمرکز کنیم

 

با توجه به آنچه گفتیم، می‌توان تدبر را این گونه تعریف کرد:

«دریافت پی‌درپی کلمات هر آیه که به فهم منسجم آن آیه منتهی می‌شود؛

و دریافت پی‌درپی آیات هر سوره که به فهم منسجم آن سوره منتهی می‌شود؛

و دریافت پی‌درپی سوره‌های قرآن کریم که به فهم منسجم همه قرآن کریم منتهی می‌شود.»

برای آشنایی بیشتر بانحوه تدبر در قرآن کریم شما را به مطالعه کتاب  “آشنایی با دانش تدبر در قرآن کریم” تألیف استاد محترم حجت الاسلام علی صبوحی به بحث پیرامون برخی مبادی و مبانی تدبر در قرآن پرداخته است دعوت می‌کنم

شرایط الزامات دریافت هدایت قرآن چیست؟

برای درک شرایط لازم برای دریافت هدایت قرآن باید سراغ خود قرآن برویم

خداوند مهربان در آیات ابتدایی سوره بقره ویژگی افرادی که می‌توانند از هدایت خالص قرآن کریم نهایت استفاده را ببرند می‌آورد:

اين است كتابى كه در [حقانيت] آن هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت تقواپيشگان است (۲) آنان كه به غيب ايمان مى ‏آورند و نماز را بر پا مى دارند و از آنچه به ايشان روزى داده‏ ايم انفاق مى كنند (۳) و آنان كه بدانچه به سوى تو فرود آمده و به آنچه پيش از تو نازل شده است ايمان مى آورند و آنانند كه به آخرت يقين دارند (۴) آنان برخوردار از هدايتى از سوى پروردگار خويشند و آنان همان رستگارانند

 

همچنین در آیه ۸۲ سوره نساء فهم اعجاز قرآن را در بعد سازگاری درونی و عدم اختلاف، منوط به تدبّر دانسته است و در آیه ۲۴ سوره محمد (ص) می‌فرماید: «آیا در قرآن تدبّر نمی‌کنند یا بر دل‌ها قفل زده شده است؟» از دو آیه اخیر استفاده می‌شود که تدبّر در قرآن، زمینه پی بردن به حقانیت آن را فراهم می‌سازد و انسان را به راه صحیح دستیابی به کمال رهنمون می‌شود، مگر کسانی که در اثر گناه بر دل‌هاشان قفل زده باشند.

پس اگرچه هرکسی به اندازه خود از سرچشمه هدایت و نورالهی دریافت میکند و خداوند منان هیچ وقت کسی را که به درگاه او روی بیاورد دست خالی پس نمیزند ولی باید حواسمان باشد که هر چقدر که ما از گناه دوری کنیم و تقوا بیشتری داشته باشیم و ویژگی‌هایی که خداوند در آیات اولیه سوره بقره فرمودن را در خود تقویت کنیم می‌توانیم بیشتر از هدایت قرآن در پرتوی تدبر درآن بهره ببریم

منابع:

قرآن کریم – پیشنهاد میکنم برای دربهتر و استفاد از یک ترجمه خواندنی، مناسب و به روزتر کتاب قرآن به ترجمه آقای ملکی را مطالعه کنید

کلاس تدبر در قرآن – موسسه گفتمان قرآن و ولایت

دیدگاه خود را بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. موارد ضروری ستاره زده شده اند *